Menu
Cart
107 pojęć w 6 działach

Słowniczek harcerski

Mundur, oznaczenia, stopnie, obóz i tradycje. Pojęcia wyjaśnione prosto, z myślą o nowych harcerzach, rodzicach i kadrze.

Aktualizacja: październik 2026 · Autor: Plakietka Haftowana, pracownia hafciarska z Poznania

W skrócie
  • W ZHP i ZHR obowiązują osobne regulaminy mundurowe. Nazwy są podobne, ale oznaczenia i ich miejsca na mundurze mogą się różnić.
  • Plakietki drużyny, szczepu i hufca nosi się w ZHP na lewym rękawie, sprawności na prawym, plakietki obozowe na prawej kieszeni.
  • Definicje podajemy w wersji podstawowej. W sprawach regulaminowych zawsze decyduje aktualny regulamin organizacji i ustalenia środowiska.
Indeks A–Z: wszystkie pojęcia

Organizacje i struktura

Od zastępu po władze naczelne. Nazwy jednostek i funkcji, które pojawiają się na plakietkach, w rozkazach i w rozmowach z kadrą.

ZHP (Związek Harcerstwa Polskiego)#

Największa organizacja harcerska w Polsce, działająca od 1918 roku. Skupia zuchy, harcerzy, harcerzy starszych, wędrowników i instruktorów. Ma własny regulamin mundurowy, system stopni i sprawności oraz strukturę: drużyna, szczep, hufiec, chorągiew, Główna Kwatera.

ZHR (Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej)#

Druga co do wielkości organizacja harcerska w Polsce, założona w 1989 roku. Prowadzi osobne organizacje harcerek i harcerzy, ma własne stopnie, sprawności i regulamin symboli. Oznaczenia na mundurze ZHR różnią się od ZHP, dlatego przed zamówieniem plakietek warto sprawdzić regulamin swojej organizacji.

Zobacz też: Gdzie naszyć plakietki w ZHR

Gromada zuchowa#

Podstawowa jednostka dla najmłodszych, zuchów w wieku około 6–10 lat. Gromadę prowadzi drużynowy z przybocznymi, a dzieci pracują w szóstkach. Gromada ma zwykle własną nazwę, barwy i znaczek, który często haftuje się jako małą plakietkę.

Zastęp#

Najmniejsza grupa w drużynie harcerskiej, zwykle 5–8 osób, prowadzona przez zastępowego. Zastęp ma własną nazwę, godło i często proporzec oraz znaczek. Praca w małych grupach, czyli system zastępowy, jest podstawą metody harcerskiej.

Zobacz też: Znaczki zastępów

Szóstka#

Odpowiednik zastępu w gromadzie zuchowej. Prowadzi ją szóstkowy, a jego oznaczeniem na mundurze ZHP jest krokiewka noszona na lewym rękawie. Szóstki mają zazwyczaj własne nazwy i kolory.

Drużyna#

Podstawowa jednostka organizacyjna harcerstwa, złożona z kilku zastępów i prowadzona przez drużynowego. Drużyna ma numer, nazwę, bohatera, barwy chusty i własną plakietkę, czyli oznakę środowiska noszoną na rękawie munduru.

Zobacz też: Plakietki dla drużyn

Szczep#

Związek kilku drużyn i gromad działających w jednym środowisku, na przykład przy jednej szkole lub w jednej dzielnicy. Szczep prowadzi komendant szczepu. Szczepy często mają wspólną plakietkę noszoną obok plakietki drużyny.

Zobacz też: Plakietka hufca i szczepu, Plakietki dla szczepów i hufców

Hufiec#

Jednostka terytorialna skupiająca drużyny, gromady i szczepy z jednego miasta, gminy lub powiatu. Hufcem kieruje komendant hufca z komendą. Hufiec organizuje zloty, kursy i akcje, ma własną plakietkę i często wspólne plakietki wydarzeń.

Zobacz też: Plakietki dla szczepów i hufców

Chorągiew#

W ZHP jednostka obejmująca zwykle jedno województwo, skupiająca hufce. Chorągiew ma własną plakietkę, której miejsce na rękawie określa regulamin mundurowy. W ZHR odpowiednikiem są okręgi i chorągwie organizacji harcerek i harcerzy.

Główna Kwatera i Naczelnictwo#

Władze naczelne organizacji. W ZHP jest to Główna Kwatera ZHP z Naczelnikiem na czele, w ZHR Naczelnictwo z Przewodniczącym. To one wydają regulaminy mundurowe, wzory oznaczeń i uchwały dotyczące stopni i sprawności.

Drużynowy#

Instruktor lub starszy harcerz prowadzący drużynę albo gromadę. Odpowiada za program, bezpieczeństwo i rozwój każdej osoby w drużynie. To zwykle drużynowy zamawia plakietki drużyny i decyduje o ich wzorze. Oznaczeniem funkcji jest sznur funkcyjny.

Przyboczny#

Zastępca i najbliższy współpracownik drużynowego. Pomaga prowadzić zbiórki, obozy i przejmuje część obowiązków. W ZHP przyboczny nosi zielony sznur funkcyjny.

Zastępowy#

Harcerz prowadzący zastęp, często niewiele starszy od jego członków. Zastępowi są filarem systemu zastępowego i przechodzą kursy zastępowych. W ZHP oznaczeniem funkcji jest brązowy sznur.

Komendant#

Osoba kierująca szczepem, hufcem, chorągwią albo obozem. Komendant obozu odpowiada za całość wyjazdu, w tym za bezpieczeństwo i program. Komendant hufca zatwierdza plany pracy drużyn i przyznaje część odznak i plakietek hufcowych.

Instruktor#

Dorosły członek organizacji, który ukończył kurs i zdobył stopień instruktorski. Instruktorzy prowadzą drużyny, szczepy i hufce oraz kształcą kadrę. Oznaczeniem instruktora w ZHP jest lilijka instruktorska w kolorze stopnia noszona na lewym rękawie.

Kadra#

Zbiorcze określenie instruktorów i funkcyjnych prowadzących drużynę, obóz lub wydarzenie. Kadra obozu to komendant, oboźny, kwatermistrz, drużynowi i wychowawcy. Na obozach kadra bywa oznaczona osobną plakietką lub koszulką.

Rada drużyny#

Zespół funkcyjnych drużyny: drużynowy, przyboczni i zastępowi. Rada planuje pracę drużyny, przyznaje stopnie i sprawności w zakresie swoich uprawnień i ustala obrzędowość, na przykład wzór plakietki czy barwy chusty.

Kapituła stopni#

Zespół instruktorów, który otwiera i zamyka próby na wyższe stopnie harcerskie oraz stopnie instruktorskie. Działa zwykle przy hufcu lub chorągwi. Zdobycie stopnia potwierdza rozkaz i odpowiednie oznaczenie na mundurze.

↑ Do spisu działów

Mundur i oznaczenia

Co nosi się na mundurze i gdzie. To tu najczęściej pojawiają się pytania o plakietki, dlatego hasła odsyłają do naszych poradników.

Mundur harcerski#

Jednolity strój członków organizacji: koszula mundurowa, spodnie lub spódnica, pas, chusta i nakrycie głowy. Kolor i krój określa regulamin mundurowy. W ZHP koszula jest w odcieniu khaki, w ZHR szara. Mundur nosi się na zbiórkach, uroczystościach i w podróży na obóz.

Zobacz też: Gdzie naszyć plakietki na mundurze

Koszula mundurowa#

Podstawowy element munduru z naramiennikami i dwiema kieszeniami na piersi. To na niej naszywa się plakietki, sprawności i oznaczenia funkcji. Regulamin określa, co trafia na lewy rękaw, prawy rękaw i kieszenie.

Chusta harcerska#

Trójkątna chusta noszona na szyi, spięta pierścieniem lub zawiązana. Jej kolory są barwami drużyny lub szczepu i często powtarzają się na plakietce. W wielu środowiskach chustę otrzymuje się dopiero po okresie próbnym, w obrzędowy sposób.

Krzyż harcerski#

Najważniejsza odznaka harcerska, nadawana po złożeniu Przyrzeczenia. Wzór pochodzi z 1912 roku, w środku ma lilijkę i hasło „Czuwaj”. Nosi się go na lewej kieszeni koszuli. Krzyża nie haftuje się na plakietkach, bo jest symbolem chronionym przez organizacje.

Lilijka harcerska#

Symbol skautowy przyjęty na całym świecie, w Polsce ze skrótem ONC (Ojczyzna, Nauka, Cnota) na ramionach. W ZHP lilijkę nosi się na nakryciu głowy, a jej odmiana w kolorze stopnia instruktorskiego trafia na lewy rękaw. Lilijka jest znakiem organizacji, więc na plakietkach drużyn używa się jej zgodnie z regulaminem.

Oznaka środowiska#

Regulaminowa nazwa plakietki drużyny, szczepu, hufca lub chorągwi. W ZHP oznaki środowiska nosi się na lewym rękawie, 1–3 cm poniżej szwu. Kolejność kilku plakietek ustala zwykle hufiec lub szczep.

Zobacz też: Lewy rękaw w ZHP

Plakietka drużyny#

Haftowana naszywka z numerem, nazwą i symbolem drużyny, noszona na lewym rękawie munduru. Zwykle ma 7–8 cm i kształt koła, tarczy lub prostokąta. Projektuje ją sama drużyna, dlatego to najczęściej zamawiana plakietka w naszej pracowni.

Zobacz też: Plakietki haftowane dla drużyn, Jak zaprojektować plakietkę

Plakietka szczepu i hufca#

Wspólna plakietka wszystkich jednostek szczepu lub hufca, noszona obok plakietki drużyny. Łączy środowisko i ułatwia rozpoznanie na zlotach. Zamawia się ją zwykle w większych nakładach, dla wszystkich drużyn naraz.

Zobacz też: Plakietka hufca i szczepu

Plakietka obozowa#

Pamiątkowa naszywka z nazwą obozu, rokiem i motywem wyjazdu. W ZHP plakietki okolicznościowe nosi się na prawej kieszeni koszuli, w ZHR według regulaminu symboli. Plakietkę obozową projektuje się wiosną, żeby była gotowa przed wyjazdem.

Zobacz też: Plakietki obozowe, Pomysły na plakietkę obozową, Kiedy zamówić plakietki na obóz

Plakietka okolicznościowa#

Naszywka wydana z okazji zlotu, rajdu, jubileuszu lub innego wydarzenia. Ma ograniczony czas noszenia określony przez regulamin, potem trafia do kolekcji. Często jest jedyną pamiątką wyjazdu, dlatego warto zadbać o czytelny wzór.

Zobacz też: Plakietka na jubileusz drużyny

Plakietka specjalności#

Oznaczenie drużyny specjalnościowej, na przykład wodnej, ratowniczej, łączności czy jeździeckiej. W ZHP nosi się je na górze prawego rękawa. Wzór jest ustalony przez organizację, w odróżnieniu od plakietki drużyny.

Sznur funkcyjny#

Pleciony sznur noszony spod naramiennika, który oznacza pełnioną funkcję. W ZHP zastępowy nosi sznur brązowy, przyboczny zielony, drużynowy granatowy, a wyższe funkcje mają kolejne kolory określone w regulaminie. ZHR ma własny system kolorów.

Naramienniki (pagony)#

Paski na ramionach koszuli mundurowej. W ZHP to na nich nosi się oznaczenia stopni harcerskich i wyszyte wskazania, a pod nimi mocuje się sznur funkcyjny. Z naramiennikami mylone są czasem plakietki rękawowe, które naszywa się niżej.

Herb na rękawie#

Herb miasta, gminy lub powiatu, który w ZHP można nosić na lewym rękawie poniżej oznak środowiska. Jest to haftowana plakietka, zwykle w kształcie tarczy. Wzór herbu podlega przepisom samorządu, dlatego warto zapytać o zgodę na jego użycie.

Krokiewka#

Mała naszywka w kształcie odwróconej litery V. W gromadzie zuchowej oznacza szóstkowego i jest noszona na lewym rękawie, pod oznaką środowiska. Krokiewki pojawiają się też jako element wzorów plakietek drużyn.

Lilijka instruktorska#

Haftowana lilijka w kolorze stopnia instruktorskiego, noszona w ZHP na lewym rękawie, poniżej plakietek. Przewodnik ma lilijkę na granatowym tle, podharcmistrz na zielonym, harcmistrz na czerwonym.

Pas harcerski#

Skórzany pas z metalową klamrą z lilijką lub krzyżem, element munduru noszony do koszuli. W wielu drużynach pas otrzymuje się po Przyrzeczeniu. Do pasa mocuje się finkę w pochwie.

Nakrycie głowy#

Element munduru noszony podczas apeli i uroczystości: beret, rogatywka, kapelusz lub furażerka, zależnie od organizacji i tradycji środowiska. Na nakryciu głowy nosi się lilijkę, a w niektórych środowiskach także małe plakietki.

Mundur polowy i strój obozowy#

Ubranie noszone na obozie i w terenie zamiast munduru galowego: koszulki obozowe, bluzy drużynowe, polary. Nie podlega regulaminowi mundurowemu, dlatego można na nim swobodnie umieszczać nadruki i plakietki.

Zobacz też: Koszulki i bluzy dla drużyny

↑ Do spisu działów

Stopnie, sprawności i odznaki

System rozwoju harcerza i oznaczenia, które za nim idą. Tu mieszczą się też znaczki i sprawności, które drużyny projektują same.

Stopień harcerski#

Etap rozwoju harcerza potwierdzony próbą, rozkazem i oznaczeniem na mundurze. W ZHP jest sześć stopni: od ochotniczki i młodzika, przez tropicielkę i wywiadowcę, pionierkę i odkrywcę, samarytankę i ćwika, harcerkę orlą i harcerza orlego, po harcerkę i harcerza Rzeczypospolitej. ZHR ma własny system stopni i oznaczeń.

Stopień instruktorski#

Potwierdzenie przygotowania do pracy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą. W ZHP i ZHR są trzy stopnie: przewodnik (pwd.), podharcmistrz (phm.) i harcmistrz (hm.). Skrót stopnia pisze się przed imieniem, na przykład phm. Anna Nowak.

Próba#

Okres zdobywania stopnia lub sprawności, w którym harcerz realizuje zadania zapisane w karcie próby. Próbę otwiera i zamyka rozkaz drużynowego lub kapituły. Zamknięta próba daje prawo do noszenia oznaczenia.

Karta próby#

Dokument z listą zadań do wykonania w ramach próby na stopień. Zawiera wymagania, terminy i podpisy opiekuna próby. W wielu drużynach karta próby ma formę zeszytu lub aplikacji.

Sprawność harcerska#

Potwierdzenie umiejętności z konkretnej dziedziny, na przykład kucharza, sanitariusza czy pionierki. Sprawności organizacyjne mają ustalone wzory, stopniowane gwiazdkami, i nosi się je w ZHP na prawym rękawie. Ich wzorów nie wolno zmieniać.

Zobacz też: Prawy rękaw w ZHP

Sprawność drużynowa (własna)#

Sprawność wymyślona przez drużynę, z własnym wzorem i wymaganiami, zdobywana obok sprawności organizacyjnych. To małe haftowane naszywki, zwykle 5–6 cm, które budują obrzędowość i motywują najmłodszych. Zamawia się je w małych nakładach dla wielu wzorów.

Zobacz też: Sprawności drużynowe i znaczki zastępów, Pakiet: znaczki zastępów

Sprawność zuchowa#

Odpowiednik sprawności dla zuchów: trójkątne naszywki o boku 3,5 cm na żółtym tle, noszone w ZHP na prawym rękawie. Zuchy zdobywają je zespołowo, w czasie cyklu zabaw tematycznych.

Trop#

Forma zadania zespołowego w ZHP. Tropy zuchowe oznacza się trójkątami na fioletowym tle, a tropy harcerskie własnymi naszywkami noszonymi na prawym rękawie. Pojęcie weszło do programu ZHP w ostatnich latach, dlatego sprawdź aktualne wzory w swoim hufcu.

Gwiazdki zuchowe#

Trzy stopnie rozwoju zucha: zuch ochoczy, zuch sprawny i zuch gospodarny. Oznacza się je gwiazdkami na mundurze zuchowym. Zdobywa się je w czasie cyklu sprawności i zadań w gromadzie.

Znaczek zastępu#

Mała haftowana naszywka z godłem i nazwą zastępu, noszona zgodnie z regulaminem środowiska, często na mundurze polowym lub plecaku. Zastępy projektują je same, dlatego zamawia się je po kilka sztuk każdego wzoru. W naszej pracowni to pakiet od 10 sztuk w jednym wzorze.

Zobacz też: Znaczki zastępów, Pakiet znaczków zastępów z ceną

Odznaka#

Metalowe lub haftowane oznaczenie przyznawane za udział w akcji, służbę lub osiągnięcie, na przykład odznaka Betlejemskiego Światła Pokoju czy odznaka zlotu. Odznaki organizacyjne mają chronione wzory, odznaki wydarzeń projektują organizatorzy.

Rozkaz#

Oficjalny dokument drużynowego, komendanta lub władz organizacji. Rozkazem przyjmuje się do drużyny, przyznaje stopnie, sprawności i funkcje oraz ogłasza zmiany. Rozkaz odczytuje się na zbiórce lub apelu.

↑ Do spisu działów

Formy pracy i wydarzenia

Od cotygodniowej zbiórki po zlot. Wydarzenia to także okazje do pamiątkowych plakietek i koszulek.

Zbiórka#

Regularne, zwykle cotygodniowe spotkanie drużyny lub zastępu. Zbiórka ma stały rytm: obrzędowe rozpoczęcie, gry i zajęcia, podsumowanie i zakończenie. Zbiórki zastępu prowadzi zastępowy, zbiórki drużyny drużynowy.

Obóz harcerski#

Kilkunastodniowy letni wyjazd drużyny lub szczepu, zwykle pod namiotami, z pełnym programem i pionierką. Obóz to najważniejsze wydarzenie roku, upamiętniane plakietką obozową i koszulkami. Plakietki warto zamówić do końca maja, żeby zdążyły przed wyjazdem.

Zobacz też: Plakietki obozowe, Kiedy zamówić plakietki na obóz

HAL i HAZ#

Harcerska Akcja Letnia i Harcerska Akcja Zimowa, czyli zbiorcze nazwy wszystkich obozów, kolonii i zimowisk organizowanych w wakacje i ferie. Obozy w ramach HAL muszą być zgłoszone do kuratorium oświaty.

Kolonia zuchowa#

Letni wyjazd gromady zuchowej, zwykle do budynku, nie pod namioty. Kolonia ma fabułę, w której zuchy zdobywają sprawności i gwiazdki. Jak obóz, bywa upamiętniana plakietką i koszulką.

Biwak#

Krótki, weekendowy wyjazd drużyny lub zastępu, najczęściej z noclegiem w namiotach lub w szkole. Biwaki służą integracji, nauce samodzielności i przygotowaniu do obozu.

Zimowisko#

Zimowy odpowiednik obozu, organizowany w ferie w budynku, często w górach. Zimowiska mają program narciarski, wędrowny lub tematyczny.

Rajd#

Wędrówka z zadaniami, w której drużyny lub patrole pokonują trasę i rywalizują w punktach programowych. Rajdy organizują hufce i chorągwie. Pamiątką z rajdu jest zwykle plakietka rajdowa i wpis do książeczki.

Zlot#

Duże spotkanie wielu drużyn z hufca, chorągwi, całej organizacji lub z kilku krajów. Zloty mają własną plakietkę, chustę i często koszulki, a dla kolekcjonerów to najbardziej poszukiwane pamiątki.

Zobacz też: Plakietki dla szczepów i hufców

Jamboree#

Światowy zlot skautów organizowany co cztery lata przez Światową Organizację Ruchu Skautowego (WOSM). Polskie kontyngenty mają własne plakietki i chusty, chętnie wymieniane z uczestnikami z innych krajów.

Wymiana plakietek#

Tradycja wymieniania się naszywkami drużyn i wydarzeń na zlotach i Jamboree. Dobrze zaprojektowana plakietka drużyny jest w cenie, dlatego wiele środowisk zamawia na zlot dodatkowe sztuki „na wymianę”.

Zobacz też: Ile plakietek zamówić dla drużyny

Apel#

Uroczysta zbiórka całego obozu lub drużyny z raportem, podniesieniem flagi i odczytaniem rozkazu. Na apel obowiązuje mundur regulaminowy, więc wszystkie plakietki powinny być już przyszyte.

Ognisko#

Wieczorne spotkanie przy ogniu z gawędą, piosenkami i obrzędami. Ognisko ma swój porządek: rozpalenie, gawęda, pląsy i piosenki, iskierka na zakończenie. Na ogniska zaprasza się gości i rodziców.

Kominek#

Wersja ogniska w pomieszczeniu, przy świecy lub kominku, organizowana zimą i na zbiórkach w harcówce. Ma podobny przebieg jak ognisko.

Gra terenowa#

Zabawa w terenie z zadaniami, fabułą i punktami do zdobycia, prowadzona w zastępach lub patrolach. Gry uczą współpracy, terenoznawstwa i samodzielności. Odmianą gry terenowej są podchody.

Podchody#

Tradycyjna gra, w której jedna grupa zostawia znaki patrolowe i zadania, a druga podąża jej śladem. Podchody uczą czytania znaków i obserwacji terenu.

Wędrówka#

Podstawowa forma pracy wędrowników i starszych harcerzy: kilkudniowa trasa piesza, rowerowa lub kajakowa z noclegami w terenie. Wędrówki kończą się często wspólną plakietką trasy.

Służba#

Działanie na rzecz innych: pomoc w organizacji wydarzeń, wolontariat, opieka nad miejscami pamięci, zbiórki. Służba jest jednym z filarów metody harcerskiej i elementem prób na stopnie.

Jubileusz drużyny#

Okrągła rocznica powstania drużyny lub szczepu, obchodzona ze zlotem byłych członków, kroniką i pamiątkową plakietką. Jubileuszowe plakietki zamawia się zwykle w większych nakładach, także dla absolwentów.

Zobacz też: Plakietka na jubileusz drużyny

↑ Do spisu działów

Tradycje i symbole

Prawo, Przyrzeczenie, obrzędowość i symbole, które nadają harcerstwu charakter i często trafiają na plakietki.

Prawo Harcerskie#

Dziesięć punktów opisujących, jaki ma być harcerz: słowny, pożyteczny, przyjazny, karny, oszczędny, czysty w myśli, mowie i uczynkach. Prawo Harcerskie jest podstawą wychowania w ZHP i ZHR, a jego treść różni się nieznacznie między organizacjami.

Przyrzeczenie Harcerskie#

Uroczyste zobowiązanie do służby Bogu i Polsce, pomocy bliźnim i posłuszeństwa Prawu Harcerskiemu. Składa się je zwykle przy ognisku, po okresie próbnym. Po Przyrzeczeniu harcerz otrzymuje krzyż harcerski.

Obietnica Zucha#

Odpowiednik Przyrzeczenia dla zuchów: krótka obietnica bycia dobrym zuchem i przestrzegania Prawa Zucha. Po Obietnicy zuch otrzymuje znaczek zucha.

Czuwaj#

Pozdrowienie harcerskie, które przypomina o gotowości do służby. Widnieje na krzyżu harcerskim, kończy listy i rozkazy. Wypowiada się je razem z salutem.

Salut harcerski#

Pozdrowienie wykonywane prawą dłonią: trzy wyprostowane palce przy daszku lub skroni, kciuk przytrzymujący mały palec. Trzy palce przypominają trzy części Przyrzeczenia.

Gawęda#

Opowieść instruktora przy ognisku lub na zbiórce, która przekazuje wartości, historię lub przesłanie. Dobra gawęda jest krótka, obrazowa i zakończona myślą do przemyślenia.

Obrzędowość#

Zestaw zwyczajów, symboli i rytuałów drużyny lub obozu: nazwa, barwy, piosenka, okrzyk, sposób rozpoczynania zbiórki, obrzęd przyjęcia. Plakietka drużyny jest jednym z najważniejszych elementów obrzędowości, bo nosi się ją na mundurze codziennie.

Zobacz też: Jak zaprojektować plakietkę drużyny

Bohater drużyny#

Postać lub grupa, której imię nosi drużyna, na przykład Szare Szeregi, Andrzej Małkowski czy Kazimierz Wielki. Bohatera wybiera się w czasie kampanii bohater, a jego symbol często trafia na plakietkę.

Barwy drużyny#

Kolory chusty i proporca, które identyfikują drużynę. Przy projektowaniu plakietki warto użyć tych samych barw, żeby mundur był spójny. Przy hafcie każdy kolor to osobna nić, dlatego najlepiej zmieścić się w 5–8 kolorach.

Zobacz też: Jak dobrać kolory nici do plakietki

Proporzec#

Niewielka chorągiewka zastępu lub drużyny na drzewcu, noszona na zbiórkach, apelach i rajdach. Na proporcu umieszcza się godło i nazwę, często wykonane haftem.

Sztandar#

Uroczysta chorągiew szczepu, hufca lub chorągwi, nadawana po zebraniu środków i akcie wręczenia. Sztandar haftuje się tradycyjnymi technikami i nosi tylko podczas uroczystości.

Totem#

Symboliczny przedmiot drużyny lub obozu, na przykład rzeźbiony słup, laska czy figura, przechowywany w harcówce. Totem bywa nagrodą dla najlepszego zastępu.

Kronika#

Prowadzony przez drużynę zapis wydarzeń: opisy zbiórek, wyjazdów, zdjęcia i wklejone plakietki. Kronika jest częścią obrzędowości i cennym źródłem przy jubileuszach.

Hymn ZHP#

Pieśń „Wszystko, co nasze, Polsce oddamy”, śpiewana na zakończenie apeli i uroczystości. Śpiewa się ją w postawie zasadniczej, z salutem przy nakryciu głowy.

Krąg i iskierka#

Obrzęd kończący ognisko lub zbiórkę: wszyscy stają w kręgu, a przez splecione dłonie przekazywana jest „iskierka przyjaźni”. Krąg symbolizuje równość i braterstwo w drużynie.

Betlejemskie Światło Pokoju#

Coroczna akcja, w której harcerze przekazują przed świętami ogień zapalony w Grocie Narodzenia w Betlejem. W Polsce prowadzi ją ZHP od 1991 roku, we współpracy ze skautami austriackimi. Akcja ma co roku własną plakietkę i hasło.

Harcówka#

Stałe miejsce zbiórek drużyny: pomieszczenie w szkole, domu kultury lub własny lokal. W harcówce przechowuje się proporce, totem, kronikę i sprzęt.

↑ Do spisu działów

Obóz, pionierka i terenoznawstwo

Słownictwo obozowe i terenowe, które zaskakuje rodziców i nowych harcerzy. Przydaje się przy pakowaniu i przy czytaniu listu z obozu.

Obozownictwo#

Umiejętności związane z budową i prowadzeniem obozu: rozbijanie namiotów, pionierka, kuchnia polowa, higiena w terenie. Obozownictwo jest tematem wielu sprawności.

Pionierka#

Sztuka budowania konstrukcji obozowych z żerdzi i sznurka, bez gwoździ: prycz, półek, bram, masztów i wież. Podstawą pionierki są węzły i wiązania, na przykład wiązanie krzyżowe i proste.

Żerdź#

Drewniany drąg, zwykle sosnowy, używany w pionierce. Żerdzie kupuje się lub pozyskuje za zgodą leśnictwa i wykorzystuje przez kilka obozów.

Namiot dziesiątka (NS)#

Duży namiot wojskowy typu NS, mieszczący około 10 osób, stawiany na drewnianym stelażu z pionierki. To podstawowy namiot mieszkalny na obozach harcerskich. Mniejsze odmiany to „szóstka” i „dwójka”.

Kanadyjka#

Składane łóżko polowe z metalowej ramy i płótna, używane w namiotach obozowych. Na kanadyjkę kładzie się karimatę i śpiwór. W starszej tradycji obozowej zastępuje ją prycza z pionierki.

Kwaterka#

Namiot lub pomieszczenie kadry obozu, często też miejsce przechowywania dokumentów i apteczki. Nazwa pochodzi od kwatermistrzostwa.

Kwatermistrz#

Członek kadry obozu odpowiedzialny za sprzęt, zaopatrzenie, wyżywienie i finanse. Kwatermistrz pilnuje też, by przed wyjazdem dotarły wszystkie zamówienia, w tym plakietki i koszulki obozowe.

Oboźny#

Funkcyjny odpowiedzialny za porządek dnia, dyscyplinę i apele na obozie. Prowadzi apele, sprawdza porządek w namiotach i czuwa nad przestrzeganiem regulaminu obozu.

Brama obozowa#

Ozdobne wejście na teren obozu zbudowane z żerdzi, często nawiązujące do fabuły obozu. Brama to wizytówka obozu i ulubiony motyw plakietek obozowych.

Maszt#

Wysoki słup z pionierki, na którym podczas apelu podnosi się flagę państwową. Maszt stoi na placu apelowym, w centrum obozu.

Plac apelowy#

Centralne miejsce obozu, na którym odbywają się apele, zbiórki i uroczystości. Wokół placu rozkłada się podobozy i namioty drużyn.

Podobóz#

Część dużego obozu zajmowana przez jedną drużynę lub gromadę, z własną bramą, totemem i obrzędowością. Podobozy mają często osobne plakietki lub wersje plakietki obozowej.

Warta#

Dyżur pełniony w nocy przez harcerzy przy bramie i na terenie obozu. Warta uczy odpowiedzialności, a wartownicy noszą zwykle opaskę lub inne oznaczenie.

Kuchnia polowa#

Miejsce przygotowywania posiłków na obozie: stanowisko z kuchnią gazową lub polową na przyczepie oraz zadaszony stół. Dyżur w kuchni to jeden z obowiązków zastępów.

Latryna#

Obozowa toaleta: wykopany dół z drewnianą konstrukcją i osłoną z pionierki. Lokalizację latryny i jej odległość od namiotów określają przepisy sanitarne.

Finka#

Nóż harcerski o stałym ostrzu, noszony w pochwie przy pasie. Służy do pionierki, przygotowania posiłków i ogniska. W wielu drużynach prawo do noszenia finki zdobywa się sprawnością.

Menażka i manierka#

Metalowe naczynie na posiłki i butelka na wodę, podstawowe wyposażenie harcerza na obozie i rajdzie. Zestaw uzupełnia niezbędnik, czyli składane sztućce.

Karimata#

Mata izolacyjna z pianki, kładziona pod śpiwór w namiocie lub na biwaku. Chroni przed zimnem od ziemi i wilgocią.

Busola i azymut#

Busola to kompas z przyrządami celowniczymi, a azymut to kąt między kierunkiem północy a kierunkiem marszu, mierzony w stopniach. Marsz na azymut jest podstawą terenoznawstwa i częstym zadaniem na rajdach.

Mapa topograficzna#

Szczegółowa mapa terenu ze znakami topograficznymi, poziomicami i skalą. Harcerze uczą się czytać mapę i orientować ją według busoli lub obiektów w terenie.

Znaki patrolowe#

Umowne znaki układane z patyków, kamieni lub rysowane kredą, które wskazują kierunek, ostrzegają lub przekazują wiadomość. Używa się ich w podchodach i grach terenowych.

Alfabet Morse'a#

System kropek i kresek do przekazywania wiadomości światłem, dźwiękiem lub chorągiewkami. Znajomość Morse’a jest tradycyjnym elementem prób na stopnie i gier obozowych.

Szyfry harcerskie#

Proste sposoby kodowania wiadomości używane w grach: szyfr GA-DE-RY-PO-LU-KI, czekoladka, ułamkowy. Szyfrowane listy pojawiają się na zbiórkach i w podchodach.

↑ Do spisu działów

Najczęstsze pytania

Projektujesz plakietkę drużyny, szczepu albo obozu?

Wyślij szkic lub opis, a przed serią pokażemy Ci zdjęcie wyszytej próbki. Pakiety od 10 do 100 sztuk mają gotowe ceny w sklepie.

Wyślij szkic do wycenyZaprojektuj plakietkę online

Przeczytaj też